جنگ، حتی اگر موشکی بوده و نیاز به حضور عموم مردم در خط مقدم نباشد، روال عادی زندگی را به هم میزند. کالاهای اساسی کم میشوند، بلیطها نایاب میشوند، فرصتهای سرگرمی از بین میرود و تقریباً هرچیزی که در زندگی معمولی راحت به دست میآمد، از دسترس خارج میشود. اقتصادی که بتواند با حداقل تأثیرپذیری از جنگ، روال عادی زندگی مردم را حفظ کند، تابآوری بیشتری دارد. بخش زیادی از حفظ شدن روال عادی زندگی مردم، متوقف بر فعالیت مستمر کسبوکارها و مشخصاً بخش خدمات اقتصاد است. سالها است که مردم ایران بسیاری از خدمات را از فضای مجازی دریافت میکنند. باید دید، این خدمات در ایام جنگ، چقدر به قوت خود باقی بودهاند؟
بهطور کلی میتوان عملکرد اقتصاد دیجیتال ایران در این باره را مثبت ارزیبابی کرد. در جهانی که اکثر کشورها خدمات خود را از پلتفرمهای آمریکایی و خارجی دریافت میکنند و استقلالی در مدیریت خدمات دیجیتال خود ندارند، ایران صاحب عمده کسبوکارهای بومی خود است. خردهفروشیهای آنلاین با تأمین دائمی کالاهای اساسی، نهتنها نیاز مردم را برطرف کردند، بلکه با ویترینهای همواره پر از کالای خود، آرامش روانی جامعه را حفظ کردند. شبکههای نمایش خانگی، در شرایط قطع اینترنت بینالملل به خوبی امکان سرگرمی خانوادهها را فراهم کردند. سایتهای متعدد خرید و فروش بلیط، امکان خرید شفاف و دردسترس برای تمام اعضای جامعه و در لحظه را فراهم کردند. پیامرسانهای داخلی، با وجود وابستگی زیاد مردم به رقبای خارجی، توانستند نیازهای اولیه مردم در این حوزه را برطرف کنند. حتی دسترسی به روانشناس و مشاور خوب برای حفظ آرامش در وضعیت جنگی، به کمک این خدمات بسیار ساده شد. نرمافزارهای بانکی و فناوریهای مالی مختلف، بدون اختلال مردم را در انجام امور مالی همراهی کردند.
البته نمیتوان ضعف در برخی خدمات را منکر شد. میتوان عمده این اختلالات را هم در لایه *خدمات پایه* مشاهده کرد. موتورهای جستوجوی داخلی نتوانستند عملکرد خوب و پایداری از خود نشان بدهند. هرچند شبکه شتاب و عموم بانکها به خدمتدهی مشغول بودند، اما حمله سایبری به دو بانک سپه و پاسارگاد زندگی بسیاری از مشتریان آنها را دچار اختلال کرده است. اختلال در GPS خدمات مسیریابی و درنتیجه آن تاکسی اینترنتی را ناکارآمد کرد.
در مجموع میتوان گفت خدمات دیجیتال، نه تنها با تابآوری خود به زندگی عادی مردم کمک کردند، بلکه به دلیل تأثیر گستردهای که بر افکار عمومی دارند، با حفظ فعالیت خود، عملیات روانی دشمن را نیز خنثی کردند. این تابآوری را مدیون سرمایهگذاریهای صورت گرفته هم در کسبوکارهای بخشی خصوصی و هم در زیرساختهای شبکه ملی اطلاعات هستیم؛ سرمایهگذاریهایی که مبتنی بر رویکرد استقلال ملی و نه استفاده از روابط بینالملل انجام شدهاند.
