فضای مجازی
Virtual Space

واژه مجاز به دو معنا بکار می‌رود:

معنای اول به حوزه ادبیات و منطق مربوط است که ازآنجا به عالم فلسفه و عرفان نیز راه یافته است. در این معنا مجازِ ادبی به معنای استعمال لفظ در معنایی غیر آنچه برای آن وضع شده، به دلیل علاقه‌ای که بین معنای مستعمل فیه و معنای موضوع له است؛ مثل استعمال لفظ شیر برای مرد شجاع به دلیل مشابهتی که در جرئت و اقدام بین شیر و مرد شجاع وجود دارد. این معنا در مقابل حقیقت و حقیقی است که به معنای استعمال لفظ در معنای موضوع له است؛ مثل وقتی‌که شیر را به معنای حیوان مفترس بکار ببریم. معادل این معنای مجازی در انگلیسی کلمه metaphorical یا figurative است. حقیقت و مجاز به این معنا گاهی صفت لفظ واقع می‌شود و میگوییم این لفظ حقیقی یا مجازی است و گاهی صفت استعمال قرار می‌گیرد و میگوییم این استعمال حقیقی یا مجازی است. همچنین گاهی مجاز را برای اسناد مسند به غیر مسندالیه واقعی بکار برده‌اند، مثل اسناد جریان به رودخانه (بستر جریان آب) و بدان اسناد مجازی گفتند در مقابل اسناد به ماهو له که اسنادی حقیقی است مثل اسناد جریان به آب رودخانه در فلسفه و عرفان نیز بحثی پدید آمد که مربوط به حوزه هستی‌شناسی بود. برخی ظاهر هستی و حقیقت هستی را از هم جدا کردند و به‌ظاهر هستی عنوان مجاز دادند. عرفا معتقدند که ظاهر هستی متکثر است ولی این تکثر ظاهری و مجازی است و حقیقت عالم امری واحد است.

فردا که پیشگاه حقیقت شود پدید                                                      شرمنده ره روی که عمل بر مجاز کرد

این معنا در بحث ما منظور نیست و مجازی در کلمه «فضای مجازی» به این معنا بکار نرفته است چون منظور ما این نیست که معنای حقیقی این فضا چیزی دیگری غیر از موضوع له خود است. چنان‌که روشن خواهد شد، این فضا، فضایی حقیقی است و اموری حقیقی در آن رخ می‌دهد.

۲- معنای دوم که در اینجا مراد است منظور از مجازی در «فضای مجازی» معادل کلمه «virtual space» آن است که چیزی چون «الف» اثر یا حکم چیزی دیگری چون «ب» را داشته باشد اما درواقع با آن متفاوت باشد. این امر را می‌توان «همسانی حُکمی» دو موضوع نامید. بهترین ترجمه برای این واژه کلمه «حُکماً» یا «در حُکم» است.

مشابه این معنا را در «تنزیل اصولی» داریم آنجا که می‌گوییم «الطواف بالبیت صلوه» یعنی همان حکم شرعی که نماز دارد که مثلاً طهارت شرط آن است، طواف خانه خدا نیز همین حکم را دارد و طهارت شرط آن است.

– اینجا کلمه مجازی در مقابل فیزیکی و جسمانی و عینی است. مثلاً وقتی میگوییم آموزش مجازی منظور این نیست که حقیقتاً آموزش نیست (معنای اول) بلکه منظور این است که آموزش در فضای حضور جسمانی معلم و متعلم صورت نمی‌گیرد اما درعین‌حال این آموزش واقعاً یک آموزش است. همین‌طور است اصطلاحاتی چون بازی مجازی، بانکداری مجازی، پیشخوان مجازی، نمایشگاه مجازی، دانشگاه مجازی، کلاس مجازی، کتابخانه مجازی و مانند آن. همه این اصطلاحات اموری حقیقی هستند و به معنای اول مجازی نیستند بلکه منظور از آن‌ها این است که بازی در فضای فیزیکی نیست یا بانکداری در بانک فیزیکی نیست. پیشخوان، نمایشگاه، کلاس، شهر و کتابخانه و مانند آن‌وقتی مجازی هستند به این معناست که در فضای الکترونیکی محقق شده‌اند نه در فضای فیزیکی و عینی؛ یعنی همان احکامی که بر امور عینی و جسمانی بار می‌شود بر صورت الکترونیکی این امور نیز بار می‌شود. مثلاً در بانکداری مجازی مثل بانکداری فیزیکی، تمام فعالیت‌های بانکی مثل دریافت و پرداخت و صورتحساب واقعاً روی می‌دهد و کارکرد هر دو یکی است.

منبع: جلسه اول درس گفتار استاد دکتر شهریاری: فقه فناوری‌های نوین ۲

image_print
(بازدید 25 بار, 1بازدید امروز )
3+