bandalarga2 copy

پهنای باند Broadband

در دهه‌های گذشته، دنیای اطلاعات و ارتباطات تغییرات چشمگیری داشته است، اطلاعات به‌سرعت از میان نقطه‌ای به نقطه‌ای دیگر و از کشوری به کشور دیگر جابجا می‌شوند؛  این حجم عظیم و متنوع اطلاعات، استفاده تجاری، شخصی، اجتماعی و سیاسی یافته است. سرعت جابجایی اطلاعات و پهنای باند به حدی رسیده است که از ظرفیت مصرفی اطلاعات انسان‌ها در لحظه پیشی گرفته است؛ هر فرد در لحظه می‌تواند باکیفیت‌ترین فیلم‌ها را بر روی تلفن همراه خود مشاهده کند و … . درمجموع پهنای باند امروز جزء لاینفکی از زندگی ما شده است. اما اهمیت پهنای باند صرفاً به آن دلیل نیست که سرعت ارتباطات ما را افزایش دهد بلکه پهنای باند پلتفرمی است که امکان توسعه خدمات سابق را به‌طورجدی فراهم آورده است و می‌تواند موجب بهبود کسب‌وکارها و دیگر شئون اجتماعی باشد.

منافع پهنای باند، صرفاً محدود به خود فناوری اطلاعات و ارتباطات نیست،  بلکه می‌تواند موجب توسعه اقتصادی و مؤثر در نظام‌های مختلف جامعه نظیر آموزش، سلامت، انرژی، حمل‌ونقل، مالی و … باشد. پهنای باند می‌تواند مدخل بسیاری از مسائل سیاسی و اجتماعی نیز باشد، نظیر آزادی بیان و حقوق شهروندی. درمجموع پهنای باند موردتوجه همه کشورهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه است، نقش مهمی در تولید ناخالص ملی یافته است و دولت‌ها بایستی خط‌مشی‌های کارآمدی در توسعه پهنای باند اتخاذ نمایند و از ظرفیت‌های آن در بخش‌های مختلف اجتماع استفاده نمایند.

تعریف پهنای باند

برخلاف توسعه‌یافتگی پهنای باند در سراسر دنیا، و وابستگی فراوانی که در عرصه‌های مختلف به پهنای باند وجود دارد، تعریف واحد و استانداردی از آن موجود نیست.

عموماً با تعاریفی مواجه هستیم که بر سه جنبه از پهنای باند تمرکز دارند:

  • زیرساخت پهنای باند که خدمات را به کاربران می‌رساند.
  • دسترسی سریع به اینترنت
  • خدمات و برنامه‌هایی که با شبکه پهنای باند امکان‌پذیر می‌شوند. نظیر IPTV

تعریف بر مبنای سرعت

از سویی بسیاری از دولت‌ها، تعریف خود را از پهنای باند، بر مبنای سرعت و با معیار (گیگا /ترا) بیت بر ثانیه انتخاب کرده‌اند.

تعریف بر مبنای سرعت، قدیمی‌ترین و پرکاربرترین تعریف‌هاست که به فهم موضوع نیز کمک فراوانی می‌کند. اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU) و سازمان توسعه و همکاری اقتصادی (OECD) نیز این تعریف را استفاده کرده‌اند. این دسته از تعاریف که سرعت مشخصی را تعیین می‌کنند، دائماً بایستی به‌روزرسانی شوند.

تعریف بر مبنای کاربرد

برخی  دیگر بر اساس کاربردها و سرویس‌هایی که پهنای باند موجود، کفاف آن‌ها را می‌دهد. این سرویس‌ها را می‌توان در پنجسطح طبقه‌بندی نمود:

  • خدمات ارتباطی (نظیر ایمیل و مکالمه صوتی)
  • خدمات فایل (آپلود و دانلود فایل)
  • ظرفیت چندرسانه‌ای (مانند صوت، ویدئو و مرور وب)
  • خدمات Real-time (مانند کنفرانس صوتی یا تصویری، واقعیت مجازی)
  • دسترسی از دور (مانند فناوری‌های مربوط به دورکاری، نگهداری و تعمیرات از دور و … )

پهنای باند در ایران

در ایران نیز برای اولین بار ذیل ماده ۴۶  قانون برنامه پنج‌ساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران (۱۳۹۴ ـ ۱۳۹۰) به توسعه پهنای باند اشاره‌شده است، اما این اشاره اجمالی است.

اما می‌توان گفت این موضوع اولین بار در قانون برنامه ششم به‌دقت موردتوجه قرارگرفته است و ذیل ماده ۶۷ به شرکت ارتباطات زیرساخت اجازه داده شده است تا با مشارکت بخش خصوصی، ظرفیت پهنای باند کشور را به  سی ترا بیت برثانیه برساند. در ادامه همین ماده، توسعه خدمات به‌ویژه چهار خدمت اصلی دولت الکترونیک (سلامت، آموزش، کشاورزی و بانکی) هدف‌گذاری شده است. که این نوع از خدمات، بیشتر اشاره به سطح دوم از تعاریف خدمت محور پهنای باند دارد.

امروز شاهد آن هستیم که با اولویت یافتن مسائلی نظیر پیام‌رسان‌های اجتماعی در کشور، تعاریف بر مبنای کاربرد از پهنای باند به سطوح بعدی رسیده است.

متأسفانه آمار رسمی از پهنای باند کشور از مرکز آمار ایران، سازمان فناوری اطلاعات و شرکت ارتباطات زیرساخت منتشر نشده است. بر اساس گزارشی از خبرگزاری مهر  پهنای باند کشور در سه ماه نخست سال ۹۶ به  ۷۴۳ گیگا بیت بر ثانیه رسیده است.

گزارش‌های غیررسمی بسیاری از پهنای باند اینترنت در ایران منتشر شده است که هیچ‌یک از این گزارش‌ها نشان نمی‌دهد که پهنای باند کشور به ۱ ترا بیت بر ثانیه رسیده است این در حالی است که در برنامه توسعه ششم، ۳۰ ترا بیت بر ثانیه هدف‌گذاری شده است.

 

 




baran

نقش پل باران (Paul Baran) در پیدایش اینترنت

نقش پل باران (Paul Baran) در پیدایش اینترنت

پیدایش اینترنت را نمی‌توان حاصل کار یک شخص دانست. بااین‌حال پل باران (Paul Baran) ازجمله کسانی است که نقش به سزایی در پیدایش اینترنت داشته است. وی که از اعضای اصلی اندیشکده رند بود، در اوایل دهه ۶۰ میلادی و در دوران جنگ سرد پژوهش‌های خود را در فناوری ارتباطات آغاز کرد. مسئله باران این بود که چگونه شبکه سراسری تلفن آمریکا را در برابر حمله اتمی شوروی مقاوم سازد.

باران در سال ۱۹۲۶ در لهستان متولد شد و در۱۹۲۸ به والدینش در ایالات‌متحده پیوست. وی پس از ورود به اندیشکده رند، با مسئله‌ی مقاوم‌سازی شبکه ارتباطی مواجه شد. میان وزارت دفاع ایالات‌متحده (صدور فرمان)، مرکز کنترل و لانچر موشک‌ها، شبکه ارتباطی بود که امکان قطع ارتباط در زمان نیاز به پدافند موشکی وجود داشت.

 باران طی مقالاتی مبانی ارتباطی اینترنت امروزی را بنا نهاد. ابتکار وی این بود که اولاً معماری شبکه را حالت متمرکز به شبکه توزیع یافته ارتقاء داد و ثانیاً در خصوص جریان اطلاعات در شبکه طرحی داد تا طی آن اطلاعات به‌صورت قطعات و بسته‌های کوچک‌تری تقسیم شود و بسته‌های اطلاعاتی در مسیرهای متعددی جریان یابند و نهایتاً در مقصد تجمیع شوند. بدین ترتیب هم شبکه ارتباطی را مقاوم ساخت و هم جریان اطلاعات بر بستر شبکه را.

باران از کار سلول‌های مغزی انسان به‌عنوان الگو استفاده کرد، او معتقد بود: وقتی بخشی از سلول‌های مغزی از بین بروند، شبکه عصبی از آن‌ها دیگر استفاده نمی‌کند و مسیر دیگری را در مغز انتخاب می‌کند. از دیدگاه وی این امکان وجود دارد که شبکه‌ای با تعداد زیادی اتصالات برای تکرار ایجاد شوند تا در صورت نابودی بخشی از آن، همچنان به‌صورت مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته کار کند.[۱]

سه نوع شبکه متمرکز، غیرمتمرکز و توزیع یافته در طیفی از ایمنی قرار می‌گیرند.

معماری شبکهعکس ۱: سه ساختار متفاوت از نحوه اتصال شبکه‌ها، مدل متمرکز، نیمه‌متمرکز و توزیع یافته[۲]

 تا نیمه دهه ۶۰ میلادی کسی به نظرات او توجهی نکرد، تا اینکه در سال ۱۹۶۵ نیروی هوایی آمریکا به نظرات او علاقه‌مند شد و پنتاگون با سرمایه‌گذاری در طراحی و ساخت شبکه‌ای بر اساس نظریات او موافقت کرد.

[۱] Bygrave, L. A., & Bing, J. (Eds.). (2009). Internet governance: Infrastructure and institutions. Oxford University Press on Demand.

[۲] مدل پیشنهادی باران، توزیع یافته (شبکه سمت راست) هست که در صورت اختلال در یک گره، ارتباط سایر گره‌ها محفوظ ماند.

 

 

مطالب مرتبط:

تذکری در تاریخچه پیدایش اینترنت

دارپا؛ آژانس پروژه‌های تحقیقاتی پیشرفته دفاعی آمریکا




apranet

تذکری در تاریخچه پیدایش اینترنت: پروژه آرپانت ARPANet

 

در ابتدای این نوشتار به خودم و شما خواننده گرامی این تذکر را می‌دهم که مبادا دچار ساده‌انگاری شده و شکل‌گیری اینترنت را آن‌گونه که در یک جریان هماهنگ شده، یک رویداد فنی تبیین می‌کنند؛ قلمداد کنیم. تقریباً همه‌ی متون و منابعی که شکل‌گیری اینترنت را تبیین می‌کنند در یک اقدام هماهنگ و بدون هیچ نسبت روشنی آن را واکنش آمریکا به پرتاب ماهواره اسپوتنیک شوروی معرفی می‌کنند، این در حالی است که پنتاگون و آژانس امنیت ملی آمریکا از ابتدا به دنبال معماری ستاره‌گون این شبکه و هژمونی آمریکا بر این فناوری بوده است و سیاست‌گذاری آن نه یک اقدام واکنشی بلکه رویکردی فعالانه بوده است. حال‌آنکه هژمونی امروز آمریکا و یکه‌تازی آن در مدیریت اینترنت را جبر فناوری وانمود می‌کنند و یا تلاش دارند تا با تأکید بر نهادهای غیر دولتی، حکمرانی دموکراتیک اینترنت و فضای مجازی را تصویر نمایند.

ساختار فضای مجازی امروز نتیجه معماری گروهی از مهندسین رایانه به رهبری پروفسور لیکلیدر (JCR Licklider) است که در سال ۱۹۶۰ در دفتری به نام «تکنیک‌های پردازش اطلاعات» (IPTO) ذیل آژانس آرپا (ARPA) فعالیت می‌کردند. گروه پنج‌نفره‌ای که در IPTO فعالیت می‌کردند، به دنبال راه‌اندازی سیستم‌ها و پروتکل‌های مدیریت و توزیع اطلاعات بودند و این همان چیزی است که امروز حکم ستون فقرات فضای مجازی را دارد.

عموماً تاریخچه اینترنت با دو موضوع مطرح می شود، اول اینکه پنتاگون به دنبال شبکه‌ای ارتباطی بود که در برابر حملات اتمی مقاوم باشد. از سویی دیگر مسئله پرتاب ماهواره اسپوتنیک شوری را مطرح می‌کنند که موجب شوک و نگرانی جوامع علمی و سیاسی در آمریکا شد و واکنش آیزنهاور رئیس‌جمهور وقت آمریکا به این رخداد، دستور تأسیس آژانسی علمی و تحقیقاتی بود که ذیل وزارت دفاع آمریکا آغاز به کار کرد. این آژانس -که ابتدا آرپا و بعدها دارپا نامیده شد- وظیفه داشت تا در جهت امنیت ملی آمریکا، با پژوهش در حوزه‌های مختلف فناوری‌های استراتژیک خصوصاً در بخش نظامی از چنین غافلگیری‌هایی پیش‌گیری نماید.

اینطور وانمود می‌کنند که در این مقطع از جنگ سرد، ترس از حمله اتمی شوری که با استفاده از موشک‌های بالستیک و پرتاب ماهواره اسپوتنیک تشدید شده بود، آرپا را وادار به تعریف پروژه تأسیس شبکه‌ای ایمن از ارتباطات برای پنتاگون نمود. پروژه آرپانت (ARPANet) علاوه بر امنیت ارتباطات نظامی به دنبال شبکه ای ایمن بود که هزینه‌های کار با سیستم‌های رایانه‌ای آن زمان را کاهش دهد، میان مراکز دانشگاهی ارتباط ایجاد کند، و نهایتاً دسترسی دانشمندان از راه دور به رایانه‌هایشان را فراهم آورد.

آرپانت اولین شبکه رایانه‌ای بود که از نظر معماری امروزه آن را «شبکه بسته» می‌دانیم. بعدها شبکه آرپانت با پروژه‌های تکمیلی ازجمله پروتکل (TCP\IP) تبدیل به مهم‌ترین بستر فضای مجازی یعنی اینترنت شد.

بایستی توجه داشت چنانچه در یادداشت حکمرانی با ابزار ICP معرفی شد، معماری شبکه اینترنت، از ابتدا به‌گونه‌ای لایه‌ای و ستاره گون طراحی شده است که هرچقدر هم در ظاهر آمریکا حکمرانی اینترنت را به بخش خصوصی، مجامع عمومی و بین‌المللی واگذار کرده باشد و شعار دموکراسی در حکمرانی اینترنت را سر دهد اما زیرساخت آن را به‌گونه‌ای طراحی نموده است که در اختیار آژانس امنیت ملی خود (NSA) دارد.

علاقه‌مندان به تاریخچه تفصیلی اینترنت می‌توانند به کتاب «هافنر و لیون»  از اینجا و گزارش بسیار خوبی با نام «تاریخچه مختصر اینترنت» از اینجا رجوع نمایند. (البته با تذکر نکته ابتدایی)




تاریخچه اینترنت در ایران

تاریخچه اینترنت در ایران

نخستین بار مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات – که امروز با عنوان پژوهشگاه دانش‌های بنیادین شناخته می‌شود- اینترنت را به ایران آورد. در ایران سال ۱۳۷۱ تعداد کمی از دانشگاه‌ها، ازجمله دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه گیلان از طریق مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات و پروتکل UUCP به اینترنت وصل شدند تا با دنیای خارج پست الکترونیک ردوبدل کنند. امروز پژوهشگاه دانش‌های بنیادین، تنها مرجع رسمی ثبت دامنه ملی ir به شمار می‌رود.

در سال ۱۳۷۳ مؤسسه ندا رایانه تأسیس شد و پس از راه‌اندازی اولین بولتن بورد (BBS)، در عرض یک سال اولین وبگاه ایرانی داخل ایران را راه‌اندازی کرد. همچنین، این مؤسسه روزنامه همشهری را به زبان فارسی در اینترنت منتشر کرد، که اولین روزنامه رسمی ایرانی در وب محسوب می‌شود. در همین سال به دنبال اتصال به اینترنت از طریق ماهواره کانادایی کد ویژن (Cad Vision)، مؤسسه ندا رایانه فعالیت بازرگانی خود را به‌عنوان اولین شرکت خدمات سرویس اینترنتی (ISP) آغاز کرد. در سال ۱۳۷۴ مجلس شورای اسلامی تأسیس شرکت امور ارتباطات دیتا تحت نظر شرکت مخابرات ایران را تصویب کرد و مسئولیت توسعه خدمات دیتا در کشور را به‌طور انحصاری در اختیار این شرکت قرار داد.

منبع: شهریاری، حمید. (۱۳۸۸). اخلاق فناوری اطلاعات. قم: انتشارات دانشگاه قم.